to niezwykle ważna forma wsparcia dla rodziców samotnie wychowujących dzieci, w sytuacji gdy były partner uchyla się od płacenia zasądzonych alimentów. Aby móc skorzystać z tego wsparcia, kluczowe jest spełnienie określonego kryterium dochodowego. Zrozumienie, jak prawidłowo obliczyć ten dochód, jest pierwszym i najważniejszym krokiem do uzyskania świadczeń, dlatego dziś postaram się rozwiać wszelkie wątpliwości.
Kryterium dochodowe Funduszu Alimentacyjnego jak obliczyć i sprawdzić swoje prawo do świadczeń
- Kryterium dochodowe na okres świadczeniowy 2025/2026 wynosi 1209 zł netto miesięcznie na osobę w rodzinie.
- Do obliczeń bierze się pod uwagę dochód rodziny uzyskany w roku kalendarzowym 2024.
- Mechanizm "złotówka za złotówkę" pozwala na otrzymanie świadczenia, nawet jeśli dochód nieznacznie przekracza próg, pomniejszając je o kwotę przekroczenia.
- Świadczenie nie przysługuje, jeśli po zastosowaniu mechanizmu "złotówka za złotówkę" jego wysokość byłaby niższa niż 100 zł.
- Maksymalna wysokość świadczenia to 1000 zł miesięcznie na osobę uprawnioną, niezależnie od wysokości zasądzonych alimentów.
- W skład rodziny do obliczeń wchodzą m.in. rodzice, ich małżonkowie, dzieci na utrzymaniu do 25. roku życia oraz osoba uprawniona.
Na okres świadczeniowy trwający od 1 października 2025 roku do 30 września 2026 roku, kryterium dochodowe uprawniające do świadczeń z Funduszu Alimentacyjnego zostało ustalone na poziomie 1209 zł netto miesięcznie na osobę w rodzinie. Oznacza to, że aby móc ubiegać się o to wsparcie, średni miesięczny dochód na każdego członka Twojej rodziny nie może przekroczyć tej kwoty. Jest to próg, który ma zapewnić pomoc tym, którzy najbardziej jej potrzebują, a jednocześnie borykają się z problemem nieściągalnych alimentów.
Zgodnie z obowiązującymi przepisami, do ustalenia prawa do świadczeń z Funduszu Alimentacyjnego na okres 2025/2026 bierze się pod uwagę dochód uzyskany przez rodzinę w roku kalendarzowym 2024. Jest to tzw. rok bazowy. Wiem, że może to wydawać się nieco skomplikowane, ponieważ wnioskujemy o świadczenia na przyszły okres, ale opieramy się na danych z przeszłości. Taki system pozwala urzędom na weryfikację dochodów na podstawie już złożonych deklaracji podatkowych i innych dokumentów, co usprawnia cały proces.
Przy obliczaniu dochodu na osobę w rodzinie, kluczowe jest prawidłowe określenie jej składu. Nie każda osoba mieszkająca pod jednym dachem jest wliczana do rodziny w kontekście Funduszu Alimentacyjnego. Oto, kogo należy uwzględnić, a kogo pominąć:
- Rodzice osoby uprawnionej czyli rodzic składający wniosek.
- Małżonek rodzica jeśli rodzic osoby uprawnionej jest w związku małżeńskim.
- Osoba, z którą rodzic wychowuje wspólne dziecko dotyczy to partnerów, którzy nie są w związku małżeńskim, ale wspólnie wychowują dziecko.
- Dzieci pozostające na utrzymaniu do ukończenia 25. roku życia, chyba że są niepełnosprawne i posiadają orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności, wtedy bez względu na wiek.
- Osoba uprawniona czyli dziecko, na które ubiegasz się o alimenty z Funduszu.
- Nie wlicza się rodzica zobowiązanego do płacenia alimentów na rzecz osoby uprawnionej. Jego dochody nie mają wpływu na Twoje prawo do świadczenia.
Jakie dochody musisz zsumować przy składaniu wniosku?
Aby prawidłowo obliczyć dochód rodziny, musisz zsumować wszystkie dochody uzyskane przez członków rodziny w roku bazowym (2024). Pamiętaj, że chodzi o dochód netto. Obejmuje on przede wszystkim przychody podlegające opodatkowaniu na zasadach ogólnych (np. z umowy o pracę, umowy zlecenie, umowy o dzieło), ale po odliczeniu kosztów uzyskania przychodu, należnego podatku dochodowego oraz składek na ubezpieczenie społeczne i zdrowotne. Te kwoty znajdziesz najczęściej w deklaracji PIT złożonej za rok 2024. Ważne jest, aby dokładnie sprawdzić wszystkie pozycje, aby niczego nie pominąć ani nie policzyć podwójnie.
Jeśli w Twojej rodzinie ktoś prowadzi gospodarstwo rolne, dochód z tego źródła oblicza się w specyficzny sposób. Nie bierze się pod uwagę faktycznie uzyskanych wpływów, lecz dochód ustalany na podstawie hektarów przeliczeniowych. Organ ustalający prawo do świadczeń, najczęściej gmina, korzysta z obwieszczenia Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego w sprawie wysokości przeciętnego dochodu z pracy w indywidualnych gospodarstwach rolnych z 1 ha przeliczeniowego. Do wniosku musisz dołączyć zaświadczenie o wielkości gospodarstwa rolnego, wydane przez właściwy urząd gminy.
Oprócz dochodów opodatkowanych, istnieją również dochody nieopodatkowane, o których często zapominamy, a które mają wpływ na wysokość kryterium. Ich uwzględnienie jest kluczowe dla prawidłowego obliczenia dochodu rodziny. Oto kilka przykładów:
- Alimenty na rzecz innych dzieci (nie tej osoby uprawnionej, na którą składasz wniosek).
- Stypendia socjalne, naukowe, sportowe (z wyłączeniem stypendiów przyznawanych uczniom i studentom w ramach programów stypendialnych finansowanych z budżetu państwa, jeśli ich wysokość nie przekracza 3800 zł rocznie).
- Zasiłki chorobowe, macierzyńskie, opiekuńcze wypłacane przez KRUS.
- Świadczenia z funduszu alimentacyjnego (jeśli otrzymywałeś je na inne dziecko w roku bazowym).
- Dochody z najmu nieruchomości, które nie są opodatkowane ryczałtem ani na zasadach ogólnych (np. najem okazjonalny).
- Dodatki mieszkaniowe, energetyczne.
- Kwoty otrzymane z tytułu zwrotu podatku akcyzowego zawartego w cenie oleju napędowego przez producentów rolnych.
Obliczanie dochodu netto na osobę w rodzinie: praktyczny wzór i przykłady
Kiedy już zsumujesz wszystkie dochody (opodatkowane i nieopodatkowane) wszystkich członków rodziny za rok bazowy (2024), musisz obliczyć miesięczny dochód na osobę. Wzór jest prosty: suma dochodów wszystkich członków rodziny za rok 2024 / 12 miesięcy / liczba członków rodziny. Wynik tego działania to właśnie miesięczny dochód netto na osobę, który porównasz z kryterium 1209 zł.
Przyjmijmy, że jesteś samotnym rodzicem z jednym dzieckiem, na które ubiegasz się o alimenty. Twoja rodzina składa się z 2 osób (Ty i dziecko). W roku 2024 uzyskałaś następujące dochody:
- Twój dochód netto z pracy (po odliczeniach) wyniósł łącznie 36 000 zł.
- Otrzymywałaś również stypendium socjalne dla dziecka w wysokości 2 400 zł rocznie.
- Suma dochodów rodziny za 2024 rok: 36 000 zł (Twój dochód) + 2 400 zł (stypendium) = 38 400 zł.
- Miesięczny dochód rodziny: 38 400 zł / 12 miesięcy = 3 200 zł.
- Miesięczny dochód na osobę w rodzinie: 3 200 zł / 2 osoby = 1 600 zł.
W tym przypadku Twój dochód na osobę (1 600 zł) przekracza kryterium dochodowe (1209 zł). Nie oznacza to jednak, że nie otrzymasz świadczenia tutaj wkracza mechanizm "złotówka za złotówkę", o którym opowiem za chwilę.
Wyobraźmy sobie, że jesteś rodzicem z jednym dzieckiem, a Twój nowy partner (małżonek lub osoba, z którą wychowujesz wspólne dziecko) mieszka z Wami. Rodzina składa się z 3 osób (Ty, dziecko, partner). Oto ich dochody za 2024 rok:
- Twój dochód netto z pracy: 30 000 zł.
- Dochód netto Twojego partnera z pracy: 48 000 zł.
- Na dziecko nie były pobierane żadne dodatkowe świadczenia.
- Suma dochodów rodziny za 2024 rok: 30 000 zł (Twój dochód) + 48 000 zł (dochód partnera) = 78 000 zł.
- Miesięczny dochód rodziny: 78 000 zł / 12 miesięcy = 6 500 zł.
- Miesięczny dochód na osobę w rodzinie: 6 500 zł / 3 osoby = 2 166,67 zł.
W tym przykładzie dochód na osobę (2 166,67 zł) również przekracza kryterium dochodowe (1209 zł). Tutaj również zastosowanie miałby mechanizm "złotówka za złotówkę".
Przekroczyłeś próg dochodowy? Sprawdź mechanizm "złotówka za złotówkę"
Jedną z najważniejszych zmian, która znacząco poszerzyła krąg osób uprawnionych do Funduszu Alimentacyjnego, jest wprowadzenie mechanizmu "złotówka za złotówkę". To bardzo dobra wiadomość dla wielu rodzin. Oznacza to, że nawet jeśli Twój dochód na osobę nieznacznie przekracza kryterium 1209 zł, nie tracisz automatycznie prawa do świadczenia. Zamiast tego, kwota świadczenia z Funduszu Alimentacyjnego zostanie pomniejszona o kwotę, o jaką dochód na osobę w rodzinie przekroczył ustalony próg. To elastyczne podejście, które ma zapobiegać sytuacji, w której minimalne przekroczenie progu pozbawia rodzinę wsparcia.
Wróćmy do pierwszego przykładu, gdzie dochód na osobę w rodzinie wynosił 1 600 zł, a kryterium to 1209 zł. Załóżmy, że zasądzone alimenty wynoszą 800 zł miesięcznie.
- Kryterium dochodowe: 1209 zł.
- Dochód na osobę w rodzinie: 1600 zł.
- Kwota przekroczenia kryterium: 1600 zł - 1209 zł = 391 zł.
- Wysokość świadczenia z Funduszu Alimentacyjnego przed zastosowaniem "złotówka za złotówkę": 800 zł (zasądzone alimenty, ale nie więcej niż 1000 zł).
- Wysokość świadczenia po zastosowaniu "złotówka za złotówkę": 800 zł (zasądzone alimenty) - 391 zł (kwota przekroczenia) = 409 zł.
W tym przypadku, mimo przekroczenia kryterium, otrzymałbyś świadczenie w wysokości 409 zł miesięcznie. To pokazuje, jak korzystny może być ten mechanizm dla wielu rodzin.
Warto jednak pamiętać o pewnym ograniczeniu. Mechanizm "złotówka za złotówkę" ma swoje granice. Jeśli po jego zastosowaniu wyliczona kwota świadczenia z Funduszu Alimentacyjnego byłaby niższa niż 100 zł, wówczas świadczenie to po prostu nie przysługuje. Oznacza to, że jeśli przekroczenie progu dochodowego jest zbyt duże, a kwota "obniżonego" świadczenia spadłaby poniżej tej minimalnej wartości, wniosek zostanie odrzucony. Jest to swoista granica opłacalności administracyjnej i ekonomicznej wypłacania bardzo niskich świadczeń.
Zmiana sytuacji życiowej a dochód: utrata i uzyskanie
W życiu zdarzają się różne sytuacje, które wpływają na nasze dochody. Ustawa o świadczeniach rodzinnych (która reguluje również Fundusz Alimentacyjny) przewiduje pojęcia "utraty dochodu" i "uzyskania dochodu", które są kluczowe przy obliczaniu prawa do świadczeń. Utrata dochodu ma miejsce, gdy w roku bazowym (2024) lub po nim, ale przed okresem świadczeniowym, straciłeś źródło dochodu. Przykłady to utrata pracy, zakończenie pobierania zasiłku dla bezrobotnych, zakończenie urlopu wychowawczego czy utrata prawa do renty. W takiej sytuacji, dochód, który utraciłeś, nie jest wliczany do średniej przy obliczaniu kryterium. To bardzo ważne, ponieważ pozwala to na realniejsze odzwierciedlenie aktualnej sytuacji materialnej rodziny.
Z kolei "uzyskanie dochodu" ma miejsce, gdy po roku bazowym (2024) lub w trakcie okresu świadczeniowego, uzyskasz nowe źródło dochodu. Może to być podjęcie nowej pracy, rozpoczęcie działalności gospodarczej, rozpoczęcie pobierania zasiłku macierzyńskiego czy renty. W przypadku uzyskania dochodu, jest on uwzględniany w obliczeniach od miesiąca następującego po miesiącu, w którym dochód został uzyskany. Musisz zgłosić ten fakt w urzędzie, a do wniosku dołączyć dokumenty potwierdzające wysokość nowego dochodu (np. umowę o pracę i zaświadczenie o dochodzie za pierwszy pełny miesiąc pracy). To pozwala na bieżąco dostosowywać prawo do świadczeń do zmieniającej się sytuacji życiowej.
Aby lepiej zrozumieć, jak różne sytuacje życiowe wpływają na obliczenia, przyjrzyjmy się kilku przykładom:
- Urlop wychowawczy: Jeśli w roku bazowym (2024) pracowałeś, a następnie w 2025 roku poszedłeś na urlop wychowawczy, jest to traktowane jako utrata dochodu z tytułu zatrudnienia. Dochód uzyskany z pracy w 2024 roku nie będzie wliczany do obliczeń.
- Zasiłek dla bezrobotnych: Jeżeli w 2024 roku pobierałeś zasiłek dla bezrobotnych, a w 2025 roku podjąłeś pracę, jest to uzyskanie dochodu. Dochód z zasiłku dla bezrobotnych z 2024 roku będzie wliczony, ale nowy dochód z pracy zostanie uwzględniony od miesiąca następującego po jego uzyskaniu.
- Zakończenie pracy: Jeśli w 2024 roku pracowałeś, a w lutym 2025 roku straciłeś pracę, jest to utrata dochodu. Dochód z pracy z 2024 roku nie będzie brany pod uwagę przy ustalaniu prawa do świadczeń na okres 2025/2026.
- Początek działalności gospodarczej: Jeśli w 2024 roku nie prowadziłeś działalności, a w marcu 2025 roku ją rozpocząłeś, jest to uzyskanie dochodu. Dochód z działalności będzie uwzględniany od kwietnia 2025 roku.
Co nas czeka w przyszłości? Prognozowane zmiany w kryterium dochodowym
Kryterium dochodowe Funduszu Alimentacyjnego nie jest wartością stałą. Zgodnie z obowiązującymi przepisami, podlega ono waloryzacji co trzy lata. Ostatnia waloryzacja miała miejsce w 2023 roku, a kolejna jest przewidziana na 1 października 2026 roku. W związku z dynamicznym wzrostem minimalnego wynagrodzenia w Polsce, prognozuje się, że od okresu świadczeniowego 2026/2027 kryterium dochodowe może znacząco wzrosnąć, osiągając poziom około 1665 zł netto na osobę w rodzinie. To bardzo dobra wiadomość dla wielu rodzin, ponieważ pozwoli większej liczbie osób skorzystać ze wsparcia Funduszu Alimentacyjnego.
Co więcej, trwają intensywne prace rządowe nad wprowadzeniem corocznej waloryzacji kryterium dochodowego. Obecny trzyletni cykl bywa problematyczny, ponieważ w szybko zmieniającej się rzeczywistości ekonomicznej, kryterium może szybko stać się nieadekwatne do realnych potrzeb. Wprowadzenie corocznej waloryzacji oznaczałoby, że próg dochodowy byłby bardziej elastyczny i lepiej odzwierciedlałby aktualną sytuację ekonomiczną rodzin. To krok w stronę większej stabilności i przewidywalności dla osób ubiegających się o świadczenia, a także realne wsparcie w walce z ubóstwem.
